Với những giải pháp linh hoạt, thiết thực trong thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu (XNK), Quảng Ninh đang từng bước khẳng định vị thế là cửa ngõ giao thương quan trọng của cả nước. Bên cạnh việc tạo đà tăng trưởng kim ngạch, tỉnh hướng tới mục tiêu cao hơn: Xây dựng môi trường XNK hiện đại, thông thoáng, hiệu quả và phát triển bền vững.
Điểm nhấn thông quan linh hoạt
Những ngày cuối tuần tại khu vực cầu Bắc Luân II (Cửa khẩu quốc tế Móng Cái) không còn là khoảng lặng quen thuộc trước đây. Thay vào đó là nhịp độ thông quan sôi động, những đoàn xe hàng nối dài, phản ánh rõ nét sự thay đổi mang tính đột phá trong tổ chức hoạt động XNK của Quảng Ninh.
Từ ngày 7/3/2026, tỉnh Quảng Ninh triển khai thí điểm thông quan hàng hóa vào các ngày cuối tuần (thứ bảy và chủ nhật) tại luồng kiểm soát hàng hóa khu vực cầu Bắc Luân II. Đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa các nội dung đã thống nhất tại cuộc hội đàm giữa đồng chí Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh, với đồng chí Trần Cương, Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Bí thư Khu ủy, Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc), trong khuôn khổ chương trình Gặp gỡ đầu Xuân 2026.
Chỉ sau 5 tuần triển khai thí điểm, mô hình thông quan cuối tuần đã nhanh chóng phát huy hiệu quả rõ rệt. Theo Hải quan Cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Chi cục Hải quan khu vực VIII), trong 10 ngày cuối tuần, đã có 1.830 phương tiện thực hiện thông quan tại khu vực cầu Bắc Luân II, với tổng giá trị hàng hóa đạt 185,5 triệu USD; hơn 2.717 tờ khai hải quan được xử lý thông suốt. Đáng chú ý, có tới 130 doanh nghiệp tham gia, trong đó 28 doanh nghiệp lần đầu làm thủ tục tại đây, cho thấy sức hút ngày càng lớn của môi trường thương mại biên giới Quảng Ninh. Cùng với đó, số thu ngân sách từ thuế nhập khẩu đạt hơn 32 tỷ đồng, qua đó khẳng định hiệu quả toàn diện, từ lưu thông hàng hóa, đến đóng góp trực tiếp cho nguồn thu ngân sách.
Việc triển khai thông quan cuối tuần vừa góp phần giải tỏa áp lực ùn ứ hàng hóa trong ngày nghỉ, vừa mở rộng “khung thời gian vàng” cho hoạt động XNK, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Theo lãnh đạo Công ty TNHH Khoa học Kỹ thuật Ngân Long, việc bổ sung thêm 2 ngày thông quan đã giúp doanh nghiệp tăng khoảng 30% thời gian xuất hàng qua cửa khẩu, qua đó tối ưu hoạt động sản xuất và logistics, nâng cao khả năng đáp ứng đơn hàng và năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Đà tăng trưởng từ các giải pháp linh hoạt đã nhanh chóng phản ánh vào bức tranh XNK của Quảng Ninh trong quý I/2026 với nhiều chỉ số khởi sắc. Riêng tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, tổng kim ngạch XNK đạt khoảng 4,12 tỷ USD; tổng thu thuế đạt trên 800 tỷ đồng, tăng 30,5% so cùng kỳ năm 2025. Tổng số phương tiện vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu đạt hơn 124.800 lượt, phản ánh nhu cầu giao thương ngày càng gia tăng. Tính chung toàn tỉnh, tổng kim ngạch XNK quý I đạt gần 5,2 tỷ USD, tiếp tục duy trì đà tăng trưởng khả quan.
Đằng sau những con số ấn tượng đó là sự chủ động, linh hoạt trong tổ chức, điều hành của các lực lượng chức năng tại cửa khẩu. Các đơn vị như hải quan, biên phòng, kiểm dịch… vừa bảo đảm đầy đủ nhân lực, vừa sắp xếp ca kíp hợp lý, tăng cường ứng trực và phối hợp nhịp nhàng giữa các khâu nghiệp vụ. Cùng với đó, hệ thống trang thiết bị, hạ tầng kỹ thuật phục vụ kiểm tra, giám sát được vận hành hiệu quả, bảo đảm quy trình thông quan diễn ra thông suốt, an toàn, kể cả ngoài khung giờ hành chính truyền thống.
Đáng chú ý, việc duy trì hoạt động thông quan vào ngày nghỉ đã thể hiện tinh thần cải cách hành chính mạnh mẽ của tỉnh, khẳng định quyết tâm đồng hành cùng doanh nghiệp, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo. Chính sự vào cuộc đồng bộ, trách nhiệm của các lực lượng tại cửa khẩu đã góp phần giảm thời gian chờ đợi, hạn chế ùn ứ hàng hóa, qua đó tạo niềm tin và sức hút đối với cộng đồng doanh nghiệp khi lựa chọn Quảng Ninh là điểm trung chuyển, giao thương.
Mở rộng không gian phát triển bền vững
Phát huy hiệu quả tích cực trong hoạt động XNK của quý I, nhất là từ “cú hích” thông quan cuối tuần, tỉnh Quảng Ninh đang tiếp tục triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm duy trì đà tăng trưởng và mở rộng không gian phát triển cho hoạt động XNK.
Ông Phạm Ngọc Linh, Phó Đội trưởng Hải quan Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, cho biết: Khối lượng hàng hóa thông quan vào cuối tuần đã đạt gần 50% so với ngày thường và đang tiếp tục được cải thiện theo hướng tiệm cận mức bình quân trong tuần. Hiện nay, các lực lượng chức năng tại cửa khẩu tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đồng thời triển khai quyết liệt cải cách thủ tục hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành, nhằm tạo môi trường thông quan thông thoáng, thuận lợi nhất cho hoạt động XNK. Cùng với đó, công tác xúc tiến, thu hút doanh nghiệp cũng được chú trọng, khuyến khích các đơn vị tham gia làm thủ tục vào thời điểm cuối tuần tại khu vực cầu Bắc Luân II, Cửa khẩu quốc tế Móng Cái.
Theo ông Trương Mạnh Hùng, Trưởng Ban Quản lý khu kinh tế tỉnh, việc thí điểm thông quan cuối tuần đạt hiệu quả tích cực sẽ trở thành cơ sở để xem xét duy trì lâu dài mô hình này, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của Cửa khẩu quốc tế Móng Cái. Trên cơ sở đánh giá cụ thể, hai bên sẽ tiếp tục thống nhất mở rộng danh mục hàng hóa, tiến tới thực hiện thông quan chính thức 7 ngày trong tuần. Đặc biệt, Quảng Ninh sẽ đề nghị phía bạn phối hợp nhân rộng mô hình thông quan cuối tuần tại tất cả các cửa khẩu, lối mở và điểm thông quan trên địa bàn tỉnh.
Một trong những hướng đi mang tính chiến lược, tạo nền tảng cho phát triển dài hạn là việc thí điểm xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh tại cặp Cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) – Đông Hưng (Trung Quốc). Đây được xem là bước tiến quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa hoạt động XNK, logistics và thương mại biên giới của Quảng Ninh. Không chỉ góp phần nâng cao năng lực thông quan, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, mô hình này còn giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp thông qua việc tối ưu hóa quy trình, tăng cường tự động hóa và kết nối dữ liệu giữa các bên liên quan.
Ở góc độ dài hạn, cửa khẩu thông minh không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật, mà còn mở ra không gian phát triển mới cho khu vực biên giới. Khi được triển khai đồng bộ, mô hình này sẽ góp phần đưa Móng Cái trở thành đầu mối giao thương chiến lược giữa ASEAN và Trung Quốc, đồng thời thúc đẩy khu kinh tế cửa khẩu phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững. Đây cũng là một trong những giải pháp then chốt để Quảng Ninh nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng của khu vực và quốc tế.
Ngay sau lễ khởi động xây dựng cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng diễn ra vào đầu tháng 2, Quảng Ninh đã khẩn trương triển khai các nội dung theo lộ trình. Trong giai đoạn 1, tại khu vực cầu Bắc Luân I, hệ thống sẽ được triển khai trên cơ sở hạ tầng hiện có, tập trung phục vụ luồng kiểm soát người xuất nhập cảnh, đối tượng chủ yếu là cư dân biên giới và hành khách, hoàn thành trong quý I/2026.
Tại khu vực cầu Bắc Luân II, tỉnh sẽ đầu tư xây dựng đồng bộ hạ tầng cửa khẩu thông minh, bao gồm luồng chuyên dụng, lắp đặt trang thiết bị phục vụ phương tiện tự hành không người lái (IGV) hoạt động với mục tiêu 24/7, đồng thời xây dựng Trung tâm điều hành thông minh (IOC) nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành toàn diện hoạt động XNK.
Song song với đầu tư hạ tầng, tỉnh chú trọng tối ưu hóa chi phí logistics, rà soát các loại phí, lệ phí, dịch vụ liên quan để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hoạt động thương mại biên giới. Đây được xác định là yếu tố then chốt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các địa phương có cửa khẩu.
Hoạt động xúc tiến thương mại tiếp tục được đẩy mạnh, hướng tới thu hút thêm doanh nghiệp tham gia XNK, đặc biệt là các đơn vị mới. Việc mở rộng cộng đồng doanh nghiệp góp phần đa dạng hóa mặt hàng và thị trường, nâng cao giá trị kim ngạch.
Đáng chú ý, Quảng Ninh cũng chú trọng phối hợp chặt chẽ với phía Trung Quốc, duy trì cơ chế trao đổi thông tin, xử lý nhanh những vướng mắc phát sinh, bảo đảm hoạt động thông quan diễn ra thông suốt, ổn định. Đây là yếu tố mang tính quyết định trong bối cảnh thương mại biên giới phụ thuộc lớn vào sự đồng bộ giữa hai bên.
Thực tiễn cho thấy, khi những “nút thắt” được tháo gỡ bằng các giải pháp linh hoạt, đồng bộ, hoạt động XNK không chỉ tăng về lượng, mà còn nâng cao về chất. Với những bước đi đồng bộ từ cải cách thủ tục, tổ chức thông quan linh hoạt, đến ứng dụng công nghệ hiện đại, Quảng Ninh không chỉ nâng cao hiệu quả XNK, mà còn từng bước khẳng định vai trò là đầu mối giao thương chiến lược giữa Việt Nam, ASEAN và Trung Quốc trong chuỗi cung ứng khu vực.